تَکَلَّمُوا فِی الْعِلْمِ تَبَیَّنَ اَقْدارُکُمْ. عالمانه سخن گویید تا قدر شما روشن گردد.

تگ: مهراب رجبی
یوسف مجید زاده
در سوگ پروفسور یوسف مجید‌زاده

پروفسور یوسف مجیدزاده، باستان‌شناس برجسته و پژوهشگر نامدار تاریخ ایران، با درگذشت خود جامعه علمی و فرهنگی کشور را در اندوهی عمیق فرو برد.
کاوش‌ها و تلاش‌های ارزشمند او در محوطه باستانی ازبکی، به احیای این میراث تاریخی استان البرز و معرفی آن به جهانیان انجامید.
از دیگر یادگارهای ماندگار او، معرفی یکی از کهن‌ترین خشت‌های دست‌ساز بشر به‌عنوان نمادی از پیشینه تمدنی ایران است.
مجیدزاده با پژوهش‌های ژرف خود در جیرفت، این تمدن باستانی را به‌عنوان «حلقه گم‌شده» تاریخ تمدن به جهانیان معرفی کرد.
تعبیرهای «تمدن جیرفت» و «مکتب جیرفت» از دستاوردهای ارزشمند مطالعات و پژوهش‌های او به شمار می‌روند.
کاوش‌های بنیادین در محوطه باستانی چغامیش و همکاری‌های علمی او با باستان‌شناسان میان‌رودان نیز جایگاهی برجسته در کارنامه‌اش دارند.
پژوهش‌های دقیق و گسترده او نقش مهمی در شناسایی، حفاظت و معرفی آثار ارزشمند تمدن‌های کهن ایفا کرد.
درگذشت این دانشمند فرهیخته، ضایعه‌ای بزرگ برای باستان‌شناسی، تاریخ‌پژوهی و میراث فرهنگی ایران و جهان است.
در این پیام، فقدان او به‌ویژه به دکتر حکمت‌الله ملاصالحی، از یاران دیرین و مشاوران نزدیک آن مرحوم، تسلیت گفته شده است.
در پایان، برای آن استاد فقید آمرزش و رحمت الهی و برای خانواده، شاگردان و دوستدارانش صبر، شکیبایی و سربلندی آرزو شده است.

ادامه مطلب »
پیروز مجتهد زاده
پیروز مجتهدزاده؛ چهره ماندگار ژئوپلیتیک ایران و پژوهشگر هویت سرزمینی کشور

درگذشت پروفسور پیروز مجتهدزاده، از چهره‌های برجسته جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک ایران، بار دیگر اهمیت شناخت علمی جایگاه راهبردی ایران و پاسداشت سرمایه‌های علمی کشور را برجسته کرده است.
مجتهدزاده بخش مهمی از عمر علمی خود را صرف پژوهش درباره پیوند جغرافیا، تاریخ، قدرت و منافع ملی کرد و از صاحب‌نظرانی بود که جغرافیای سیاسی را فراتر از مرزها و نقشه‌ها می‌دید.
پژوهش‌های او درباره خلیج فارس، جزایر سه‌گانه ایرانی و تنگه هرمز، بر ابعاد تاریخی، جغرافیایی و حقوقی حاکمیت ایران بر این پهنه‌های راهبردی تأکید داشت.
او با بررسی تحولات مرزی ایران و رقابت قدرت‌های بزرگ، نقش تاریخ را در فهم مناسبات ژئوپلیتیکی و سرنوشت ملت‌ها برجسته می‌کرد.
آثار فارسی و انگلیسی او نیز زمینه طرح مسائل ژئوپلیتیکی ایران را در محافل علمی بین‌المللی فراهم آورد.
استقلال فکری و نگاه متفاوت او به مسائل سیاسی و تاریخی، در کنار جایگاه علمی‌اش، مجتهدزاده را به شخصیتی قابل تأمل در مطالعات ایران تبدیل کرد.
دکتر مهراب رجبی در یادداشت «در رثای پروفسور پیروز مجتهدزاده» با بازخوانی خاطرات دیدارهای خود با این استاد، از دغدغه‌های علمی و حساسیت‌های ملی او یاد کرده است.
این یادداشت، در کنار نوشته دکتر یدالله کریمی‌پور، بر ضرورت شناخت جایگاه ژئوپلیتیک در ایران و پاسداشت پژوهشگرانی تأکید دارد که عمر خود را صرف مطالعه هویت و منافع سرزمینی کشور کردند.
فقدان مجتهدزاده، فرصتی برای بازاندیشی در اهمیت جغرافیای سیاسی و نقش آن در شناخت ظرفیت‌ها، چالش‌ها و موقعیت راهبردی ایران است.
نام و میراث علمی او با پژوهش درباره ایران، دفاع مستند از هویت تاریخی کشور و تلاشی ماندگار برای فهم پیوند جغرافیا و سرنوشت ملی گره خورده است.

ادامه مطلب »
نگران هوش مصنوعی نباشید، مولانا هست، مولانا و دیپلماسی صلح در عصر الگوریتم‌ها

دکتر مهراب رجبی، به مناسبت بیستم مهرماه، روز کرج، یادداشتی با عنوان «نگرانِ هوش مصنوعی نباشید، مولانا هست؛ مولانا و دیپلماسی صلح در عصر الگوریتم‌ها» منتشر کرده است؛ یادداشتی که در امتداد رویکرد سالانه او به طرح مفاهیم صلح، مهرورزی و همزیستی انسانی نگاشته شده است.
نویسنده در این یادداشت به نگرانی‌های بشر از گسترش هوش مصنوعی و پیامدهای آن برای امنیت، اشتغال، صلح و معنای زندگی می‌پردازد.
او هشدار می‌دهد که غلبه منطق الگوریتم‌ها و داده‌ها ممکن است انسان را از معنویت و اصالت وجودی خویش دور کند.
رجبی در برابر این نگرانی‌ها، حکمت مولانا را چراغی برای عبور از سرگشتگی‌های جهان مدرن معرفی می‌کند.
از نگاه او، عشق، معنویت و شناخت خویشتن، سرچشمه‌هایی از معنا هستند که در محاسبات ماشینی نمی‌گنجند.
نویسنده با استناد به اشعار مولانا، بر نقش عشق در پیوند انسان‌ها و برقراری ارتباطی عمیق‌تر با هستی تأکید می‌کند.
او معتقد است که اندیشه‌های مولانا می‌توانند در مواجهه با بحران معنا و اضطراب‌های عصر دیجیتال، راهگشا باشند.
به باور رجبی، هوش مصنوعی هر اندازه در پردازش اطلاعات پیشرفت کند، همچنان ابزاری است و جای تجربه و آگاهی انسانی را نمی‌گیرد.
این یادداشت، بهره‌گیری از فناوری را در کنار پاسداری از معنویت، حکمت و ارزش‌های انسانی ضروری می‌داند.
نویسنده در پایان تأکید می‌کند که آینده صلح‌آمیز بشر، نه در تقابل با فناوری، بلکه در پیوند پیشرفت علمی با اصالت انسانی و حکمت مولانا شکل خواهد گرفت.

ادامه مطلب »
دیپلماسیِ کلام؛ فراتر از مرزهای رسمی

این یادداشت، روایت بازگشت مادری به خویشتن و رؤیاهایی است که در میان مسئولیت‌های زندگی به حاشیه رفته بودند. نویسنده از تجربه حضور در نشست «روز نخبگان» استان البرز و تأثیر سخنان دکتر مهراب رجبی بر احیای انگیزه‌های فردی و حرفه‌ای خود می‌گوید. او تأکید می‌کند که پشت نقش‌های مادری، اشتغال و مسئولیت‌های اجتماعی، هویتی مستقل با آرزوها و توانمندی‌های ارزشمند وجود دارد. در بخش دوم، دکتر مهراب رجبی با اشاره به دریافت نامه این بانوی فرهیخته، از تأثیر کلام در بیداری درونی انسان‌ها سخن می‌گوید. او تجربه این بانوی نخبه را فراتر از یک پیام تشکر، گزارشی از بازگشت به خویشتن می‌داند. رجبی معتقد است دیپلماسی مهربانی و صلح، تنها به روابط میان ملت‌ها محدود نمی‌شود. به باور او، صلح پایدار از آشتی انسان با خود و رؤیاهای فراموش‌شده‌اش آغاز می‌شود. این تجربه نشان می‌دهد که گاه یک سخن الهام‌بخش می‌تواند دریچه‌ای تازه به سوی امید و تحول بگشاید. نشست روز نخبگان فرصتی برای یادگیری، خودشناسی و بازیابی انگیزه‌های فردی فراهم کرد. پیام مشترک این دو روایت، دعوت به بازگشت به خویشتن، احیای رؤیاها و یافتن دوباره خانه‌ای است که در درون هر انسان قرار دارد.

ادامه مطلب »
دیپلماسی انسانی(طبیعت، زندگی، اندیشه)

کتاب «گل و گاو و گروسیوس؛ سفرنامه هلند» نوشته دکتر مهراب رجبی، فراتر از یک سفرنامه معمولی و توصیف جاذبه‌های هلند است.
عنوان سه‌گانه کتاب، «گل، گاو و گروسیوس»، مسیری از طبیعت و زیبایی، زندگی و تولید تا فرهنگ و اندیشه را ترسیم می‌کند.
«گل» نماد طبیعت و زیبایی هلند، «گاو» نشانه زندگی، کشاورزی و تولید و «گروسیوس» نماد اندیشه و حقوق انسانی است.
در این نگاه، سفر بهانه‌ای برای شناخت عمیق‌تر انسان، جامعه، فرهنگ و شیوه زندگی مردم یک سرزمین می‌شود.
تقدیم کتاب به «هم‌میهنان عزیز مهاجرم» نیز نشان می‌دهد که مهاجرت در نگاه نویسنده تنها جابه‌جایی جغرافیایی نیست، بلکه تجربه‌ای انسانی و عاطفی است.
رجبی در کنار بیان رنج‌هایی چون غربت، هجران و دوری، بر امید به بازگشت، وصل و پیوند دوباره با وطن تأکید می‌کند.
یادکرد از شهرها و مناطق مختلف ایران در صفحات آغازین، پیوند عمیق سفر به هلند با خاطره و مفهوم وطن را برجسته می‌سازد.
از این منظر، نویسنده با وجود حضور در سرزمینی دیگر، نگاه خود را از انسان و وطن خویش جدا نمی‌کند.
کتاب با بهره‌گیری از شعر، ادبیات و تأملات فرهنگی، سفر را از گردشگری صرف فراتر برده و به نوعی انسان‌شناسی و فرهنگ‌شناسی تبدیل می‌کند.
در نهایت، «گل و گاو و گروسیوس» سفری از طبیعت و زندگی به اندیشه است که در پسِ همه این مفاهیم، به «مهر به انسان» و امید انسان دور از وطن می‌رسد.

ادامه مطلب »
“در ستایش اراده‌های ناب”

مهراب رجبی در یادداشتی با اشاره به حضور خود در نمایشگاه تولیدات صنایع دستی و کسب‌وکارهای کوچک خانه هنرمندان البرز، از تلاش و پشتکار تولیدکنندگان این مجموعه تقدیر کرد.
او حضور در این نمایشگاه را تجربه‌ای ارزشمند و افتخارآمیز دانست و از استقبال و قدردانی برگزارکنندگان و تولیدکنندگان تشکر کرد.
رجبی تأکید کرد که در شرایط دشوار اقتصادی، اراده افرادی که با سرمایه اندک به تولید و کارآفرینی مشغول‌اند، شایسته توجه و حمایت است.
به گفته او، تنوع محصولات از صنایع دستی و هنری تا تولیدات خانگی و خدمات دیجیتال، نشان‌دهنده ظرفیت بالای جامعه برای خلق فرصت‌های اقتصادی است.
وی به‌طور ویژه از تلاش بانوان سرپرست خانوار و صاحبان کسب‌وکارهای کوچک تمجید کرد.
رجبی بازتاب سخنان و حضورش در این نمایشگاه در فضای مجازی را نشانه‌ای از قدردانی و همراهی فعالان این عرصه دانست.
او همچنین اعلام کرد این نمایشگاه هر هفته عصرهای پنجشنبه و جمعه در خانه هنرمندان کرج برپا می‌شود.
وی از شهروندان خواست با خرید از تولیدکنندگان، از چرخه تولید و کسب‌وکارهای کوچک حمایت کنند.
همچنین از هنرمندان و تولیدکنندگانی که به دنبال فضایی برای عرضه آثار خود هستند، دعوت کرد در این نمایشگاه حضور یابند.
رجبی در پایان بر ضرورت حمایت سازمان‌ها و خیرخواهان از این مراکز تأکید کرد و آمادگی خود را برای همراهی در برنامه‌های آینده اعلام داشت.

ادامه مطلب »
“جاینام‌شناسی و صلح” پونک، ونک، نارمک

در این یادداشت، پیوند میان «جاینام‌شناسی» و مفهوم صلح و همزیستی بررسی شده است.
نویسنده معتقد است نام مکان‌ها تنها نشانی جغرافیایی نیستند، بلکه بخشی از تاریخ و فرهنگ مردم‌اند.
در این میان، نقش حرف «ک» در نام‌هایی مانند پونک، ونک و نارمک مورد توجه قرار گرفته است.
«کاف تحبیب» در برخی جاینام‌ها، نشانه‌ای از مهر، لطافت و نزدیکی انسان به طبیعت دانسته شده است.
«کاف تصغیر» نیز در نام‌هایی مانند شهرستانک، رودبارک و کوهک، جلوه‌ای از فروتنی و نزدیکی انسان با محیط معرفی می‌شود.
نویسنده با اشاره به نمونه‌هایی چون «مروک» تأکید می‌کند که گذر زمان می‌تواند معنای اصیل جاینام‌ها را دگرگون کند.
از نگاه او، بسیاری از این نام‌ها مفاهیمی چون طبیعت، آرامش، پیوند و همزیستی را در خود حفظ کرده‌اند.
در نهایت، جاینام‌ها به‌عنوان «نامه‌های سرگشاده نیاکان» معرفی می‌شوند؛ یادآور اینکه این سرزمین پیش از مرزبندی‌ها، مهد مهر و صلح بوده است.

ادامه مطلب »
«جاینام‌شناسی و صلح» ژئوپلیتیک صلح

در این یادداشت، دکتر مهراب رجبی به ریشه و معنای دو جاینام «سفج‌خانی» در طالقان و «درام» در شهرستان طارم می‌پردازد. به گفته او، «سفج» به معنای سپید و «خان» به معنای چشمه است و «سفج‌خانی» مفهوم «چشمه سپید» دارد. همچنین «درام» از ترکیب «دَر» به معنای دره و «رام» به معنای آرامش، زیبایی و حاصلخیزی شکل گرفته و می‌توان آن را «سرزمین زیبا و آرام‌بخش» دانست؛ معنایی که با طبیعت و ویژگی‌های این منطقه نیز همخوانی دارد.

ادامه مطلب »
جلال‌الدین، شمس‌الدین، حسام‌الدین

همزمان با هشتم مهرماه، روز بزرگداشت مولانا، دکتر مهراب رجبی، نویسنده، مولاناپژوه و رئیس بنیاد ایران‌شناسی، در یادداشتی اختصاصی که در اختیار پایگاه خبری «هنر البرز» قرار داده است، به یکی از ظریف‌ترین و تأمل‌برانگیزترین وجوه زندگی و اندیشه مولانا پرداخته است؛ تأثیر «معشوق» بر «عاشق» و نقشی که شمس تبریزی و حسام‌الدین چلبی در شکوفایی، تداوم و ماندگاری آفرینش‌های مولانا داشته‌اند.

دکتر رجبی در این نوشتار با عنوان «جلال‌الدین، شمس‌الدین، حسام‌الدین»، از پیوندی سخن می‌گوید که در آن عشق، مصاحبت و جذبه، سرنوشت یک انسان و مسیر آفرینش‌های او را دگرگون می‌کند؛ پیوندی که از دید او، یکی از درخشان‌ترین نمونه‌های خود را در زندگی مولانا و رابطه او با شمس و حسام‌الدین به نمایش گذاشته است.

ادامه مطلب »
“نیویورک، سازمان ملل، اجلاس هشتاد و یکم”

روایتی از نیویورک؛ از اجلاس سازمان ملل تا رؤیای «جهان نو»

مهراب رجبی، پژوهشگر و نویسنده، در آستانه برگزاری هشتاد و یکمین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل، بخشی از خاطرات خود از حضور در شصت‌وهفتمین اجلاس این سازمان در سال ۱۳۹۱ را بازخوانی کرده است.

رجبی که این تجربه را در بخشی از کتاب «مسافر نیویورک» روایت کرده، از انتشار بخش‌های دیگری از این خاطرات در کتاب جدید خود با عنوان «نان و جان؛ دیپلماسی انسانی در مسیر صلح» خبر داده است.

در این روایت، معماری و نظم شهری منهتن، ساختمان سازمان ملل، کتابخانه نیویورک، پارک مرکزی، برادوی و میدان تایمز، بخشی از مشاهدات نویسنده را تشکیل می‌دهند؛ مشاهداتی که از نگاه یک دیپلمات، فراتر از یک سفر شهری و در پیوند با مفهوم گفت‌وگو و صلح روایت شده‌اند.

او از فضای آرام پیرامون ساختمان سازمان ملل و حضور نمادهایی همچون «اسلحه گره‌خورده» و «پسر صلح» یاد می‌کند؛ نشانه‌هایی که به باور او، آرمان صلح و گفت‌وگو را در قلب دیپلماسی جهانی یادآور می‌شوند.

رجبی همچنین در بخشی از خاطرات خود به سفر کوتاه به نیوجرسی، عبور از پل‌های عظیم بر رودخانه هادسون و رسیدن به سواحل اقیانوس اطلس اشاره کرده است.

اما شاید یکی از تأمل‌برانگیزترین بخش‌های این روایت، توجه او به تکرار واژه «نیو» به معنای «جدید» در نام شهرها و مناطق این سرزمین باشد؛ از نیویورک و نیوجرسی گرفته تا نیوآرک و نیوروشل.

او این نام‌ها را یادآور رؤیای مهاجرانی می‌داند که در جست‌وجوی ساختن «جهان نو» به این سرزمین آمدند … .

ادامه مطلب »