تَکَلَّمُوا فِی الْعِلْمِ تَبَیَّنَ اَقْدارُکُمْ. عالمانه سخن گویید تا قدر شما روشن گردد.

نویسنده: مهراب رجبی
نگران هوش مصنوعی نباشید، مولانا هست، مولانا و دیپلماسی صلح در عصر الگوریتم‌ها

دکتر مهراب رجبی، به مناسبت بیستم مهرماه، روز کرج، یادداشتی با عنوان «نگرانِ هوش مصنوعی نباشید، مولانا هست؛ مولانا و دیپلماسی صلح در عصر الگوریتم‌ها» منتشر کرده است؛ یادداشتی که در امتداد رویکرد سالانه او به طرح مفاهیم صلح، مهرورزی و همزیستی انسانی نگاشته شده است.
نویسنده در این یادداشت به نگرانی‌های بشر از گسترش هوش مصنوعی و پیامدهای آن برای امنیت، اشتغال، صلح و معنای زندگی می‌پردازد.
او هشدار می‌دهد که غلبه منطق الگوریتم‌ها و داده‌ها ممکن است انسان را از معنویت و اصالت وجودی خویش دور کند.
رجبی در برابر این نگرانی‌ها، حکمت مولانا را چراغی برای عبور از سرگشتگی‌های جهان مدرن معرفی می‌کند.
از نگاه او، عشق، معنویت و شناخت خویشتن، سرچشمه‌هایی از معنا هستند که در محاسبات ماشینی نمی‌گنجند.
نویسنده با استناد به اشعار مولانا، بر نقش عشق در پیوند انسان‌ها و برقراری ارتباطی عمیق‌تر با هستی تأکید می‌کند.
او معتقد است که اندیشه‌های مولانا می‌توانند در مواجهه با بحران معنا و اضطراب‌های عصر دیجیتال، راهگشا باشند.
به باور رجبی، هوش مصنوعی هر اندازه در پردازش اطلاعات پیشرفت کند، همچنان ابزاری است و جای تجربه و آگاهی انسانی را نمی‌گیرد.
این یادداشت، بهره‌گیری از فناوری را در کنار پاسداری از معنویت، حکمت و ارزش‌های انسانی ضروری می‌داند.
نویسنده در پایان تأکید می‌کند که آینده صلح‌آمیز بشر، نه در تقابل با فناوری، بلکه در پیوند پیشرفت علمی با اصالت انسانی و حکمت مولانا شکل خواهد گرفت.

ادامه مطلب »
دیپلماسیِ کلام؛ فراتر از مرزهای رسمی

این یادداشت، روایت بازگشت مادری به خویشتن و رؤیاهایی است که در میان مسئولیت‌های زندگی به حاشیه رفته بودند. نویسنده از تجربه حضور در نشست «روز نخبگان» استان البرز و تأثیر سخنان دکتر مهراب رجبی بر احیای انگیزه‌های فردی و حرفه‌ای خود می‌گوید. او تأکید می‌کند که پشت نقش‌های مادری، اشتغال و مسئولیت‌های اجتماعی، هویتی مستقل با آرزوها و توانمندی‌های ارزشمند وجود دارد. در بخش دوم، دکتر مهراب رجبی با اشاره به دریافت نامه این بانوی فرهیخته، از تأثیر کلام در بیداری درونی انسان‌ها سخن می‌گوید. او تجربه این بانوی نخبه را فراتر از یک پیام تشکر، گزارشی از بازگشت به خویشتن می‌داند. رجبی معتقد است دیپلماسی مهربانی و صلح، تنها به روابط میان ملت‌ها محدود نمی‌شود. به باور او، صلح پایدار از آشتی انسان با خود و رؤیاهای فراموش‌شده‌اش آغاز می‌شود. این تجربه نشان می‌دهد که گاه یک سخن الهام‌بخش می‌تواند دریچه‌ای تازه به سوی امید و تحول بگشاید. نشست روز نخبگان فرصتی برای یادگیری، خودشناسی و بازیابی انگیزه‌های فردی فراهم کرد. پیام مشترک این دو روایت، دعوت به بازگشت به خویشتن، احیای رؤیاها و یافتن دوباره خانه‌ای است که در درون هر انسان قرار دارد.

ادامه مطلب »
دیپلماسی انسانی(طبیعت، زندگی، اندیشه)

کتاب «گل و گاو و گروسیوس؛ سفرنامه هلند» نوشته دکتر مهراب رجبی، فراتر از یک سفرنامه معمولی و توصیف جاذبه‌های هلند است.
عنوان سه‌گانه کتاب، «گل، گاو و گروسیوس»، مسیری از طبیعت و زیبایی، زندگی و تولید تا فرهنگ و اندیشه را ترسیم می‌کند.
«گل» نماد طبیعت و زیبایی هلند، «گاو» نشانه زندگی، کشاورزی و تولید و «گروسیوس» نماد اندیشه و حقوق انسانی است.
در این نگاه، سفر بهانه‌ای برای شناخت عمیق‌تر انسان، جامعه، فرهنگ و شیوه زندگی مردم یک سرزمین می‌شود.
تقدیم کتاب به «هم‌میهنان عزیز مهاجرم» نیز نشان می‌دهد که مهاجرت در نگاه نویسنده تنها جابه‌جایی جغرافیایی نیست، بلکه تجربه‌ای انسانی و عاطفی است.
رجبی در کنار بیان رنج‌هایی چون غربت، هجران و دوری، بر امید به بازگشت، وصل و پیوند دوباره با وطن تأکید می‌کند.
یادکرد از شهرها و مناطق مختلف ایران در صفحات آغازین، پیوند عمیق سفر به هلند با خاطره و مفهوم وطن را برجسته می‌سازد.
از این منظر، نویسنده با وجود حضور در سرزمینی دیگر، نگاه خود را از انسان و وطن خویش جدا نمی‌کند.
کتاب با بهره‌گیری از شعر، ادبیات و تأملات فرهنگی، سفر را از گردشگری صرف فراتر برده و به نوعی انسان‌شناسی و فرهنگ‌شناسی تبدیل می‌کند.
در نهایت، «گل و گاو و گروسیوس» سفری از طبیعت و زندگی به اندیشه است که در پسِ همه این مفاهیم، به «مهر به انسان» و امید انسان دور از وطن می‌رسد.

ادامه مطلب »
“در ستایش اراده‌های ناب”

مهراب رجبی در یادداشتی با اشاره به حضور خود در نمایشگاه تولیدات صنایع دستی و کسب‌وکارهای کوچک خانه هنرمندان البرز، از تلاش و پشتکار تولیدکنندگان این مجموعه تقدیر کرد.
او حضور در این نمایشگاه را تجربه‌ای ارزشمند و افتخارآمیز دانست و از استقبال و قدردانی برگزارکنندگان و تولیدکنندگان تشکر کرد.
رجبی تأکید کرد که در شرایط دشوار اقتصادی، اراده افرادی که با سرمایه اندک به تولید و کارآفرینی مشغول‌اند، شایسته توجه و حمایت است.
به گفته او، تنوع محصولات از صنایع دستی و هنری تا تولیدات خانگی و خدمات دیجیتال، نشان‌دهنده ظرفیت بالای جامعه برای خلق فرصت‌های اقتصادی است.
وی به‌طور ویژه از تلاش بانوان سرپرست خانوار و صاحبان کسب‌وکارهای کوچک تمجید کرد.
رجبی بازتاب سخنان و حضورش در این نمایشگاه در فضای مجازی را نشانه‌ای از قدردانی و همراهی فعالان این عرصه دانست.
او همچنین اعلام کرد این نمایشگاه هر هفته عصرهای پنجشنبه و جمعه در خانه هنرمندان کرج برپا می‌شود.
وی از شهروندان خواست با خرید از تولیدکنندگان، از چرخه تولید و کسب‌وکارهای کوچک حمایت کنند.
همچنین از هنرمندان و تولیدکنندگانی که به دنبال فضایی برای عرضه آثار خود هستند، دعوت کرد در این نمایشگاه حضور یابند.
رجبی در پایان بر ضرورت حمایت سازمان‌ها و خیرخواهان از این مراکز تأکید کرد و آمادگی خود را برای همراهی در برنامه‌های آینده اعلام داشت.

ادامه مطلب »
“جاینام‌شناسی و صلح” پونک، ونک، نارمک

در این یادداشت، پیوند میان «جاینام‌شناسی» و مفهوم صلح و همزیستی بررسی شده است.
نویسنده معتقد است نام مکان‌ها تنها نشانی جغرافیایی نیستند، بلکه بخشی از تاریخ و فرهنگ مردم‌اند.
در این میان، نقش حرف «ک» در نام‌هایی مانند پونک، ونک و نارمک مورد توجه قرار گرفته است.
«کاف تحبیب» در برخی جاینام‌ها، نشانه‌ای از مهر، لطافت و نزدیکی انسان به طبیعت دانسته شده است.
«کاف تصغیر» نیز در نام‌هایی مانند شهرستانک، رودبارک و کوهک، جلوه‌ای از فروتنی و نزدیکی انسان با محیط معرفی می‌شود.
نویسنده با اشاره به نمونه‌هایی چون «مروک» تأکید می‌کند که گذر زمان می‌تواند معنای اصیل جاینام‌ها را دگرگون کند.
از نگاه او، بسیاری از این نام‌ها مفاهیمی چون طبیعت، آرامش، پیوند و همزیستی را در خود حفظ کرده‌اند.
در نهایت، جاینام‌ها به‌عنوان «نامه‌های سرگشاده نیاکان» معرفی می‌شوند؛ یادآور اینکه این سرزمین پیش از مرزبندی‌ها، مهد مهر و صلح بوده است.

ادامه مطلب »
«جاینام‌شناسی و صلح» ژئوپلیتیک صلح

در این یادداشت، دکتر مهراب رجبی به ریشه و معنای دو جاینام «سفج‌خانی» در طالقان و «درام» در شهرستان طارم می‌پردازد. به گفته او، «سفج» به معنای سپید و «خان» به معنای چشمه است و «سفج‌خانی» مفهوم «چشمه سپید» دارد. همچنین «درام» از ترکیب «دَر» به معنای دره و «رام» به معنای آرامش، زیبایی و حاصلخیزی شکل گرفته و می‌توان آن را «سرزمین زیبا و آرام‌بخش» دانست؛ معنایی که با طبیعت و ویژگی‌های این منطقه نیز همخوانی دارد.

ادامه مطلب »
جلال‌الدین، شمس‌الدین، حسام‌الدین

همزمان با هشتم مهرماه، روز بزرگداشت مولانا، دکتر مهراب رجبی، نویسنده، مولاناپژوه و رئیس بنیاد ایران‌شناسی، در یادداشتی اختصاصی که در اختیار پایگاه خبری «هنر البرز» قرار داده است، به یکی از ظریف‌ترین و تأمل‌برانگیزترین وجوه زندگی و اندیشه مولانا پرداخته است؛ تأثیر «معشوق» بر «عاشق» و نقشی که شمس تبریزی و حسام‌الدین چلبی در شکوفایی، تداوم و ماندگاری آفرینش‌های مولانا داشته‌اند.

دکتر رجبی در این نوشتار با عنوان «جلال‌الدین، شمس‌الدین، حسام‌الدین»، از پیوندی سخن می‌گوید که در آن عشق، مصاحبت و جذبه، سرنوشت یک انسان و مسیر آفرینش‌های او را دگرگون می‌کند؛ پیوندی که از دید او، یکی از درخشان‌ترین نمونه‌های خود را در زندگی مولانا و رابطه او با شمس و حسام‌الدین به نمایش گذاشته است.

ادامه مطلب »
بیانیه «صلح جاودان»به مناسبت روز جهانی صلح (۲۱ سپتامبر)

در جهانِ پُر از تلاطمِ امروز، بازگشت به مفهوم اصیل «صلح»، بیش از هر زمان دیگری ضرورتی حیاتی است. صلح، فراتر از یک توافقنامه خاموش میان قدرت‌ها یا صرفِ نبودِ جنگ، مفهومی فراتر از نظامی‌گری و بازی‌های قدرت است. همان‌گونه که امانوئل کانت، فیلسوف بزرگ صلح‌گرا – که عنوان این بیانیه از آموزه‌های وی می‌باشد- تبیین کرده است، صلح واقعی بنایی است که ستون‌های آن بر اقتصاد پایدار، آموزش همگانی، عدالت قضایی مستقل، رفع تبعیض و مبارزه با فقر استوار است.
ما امروز در عصری زیست می‌کنیم که نظام کلاسیک «وستفالی» با تکیه بر حاکمیت صرفِ دولت‌ها، دیگر قادر به پاسخگویی به چالش‌های بنیادین بشریت نیست. ماهیت تهدیدها دگرگون شده است؛ تهدیدهایی که مرزها را نمی‌شناسند: از بحران‌های زیست‌محیطی و مهاجرت‌های بی‌رویه گرفته تا اپیدمی‌های جهانی و جرایم سازمان‌یافته فراملی.
در این مسیر، نگاه ما باید از «دیپلماسیِ قدرت» به سوی «دیپلماسیِ فرهنگ و هنر» حرکت کند. همان‌طور که کانت بر نقش تعیین‌کننده هنر و موسیقی در انسانیت‌سازی تأکید داشت و فارابی، حکیم مصلح ایرانی، از «تعامل امت‌ها برای دستیابی به سعادت» و تشکیل «مدینه فاضله» سخن می‌گفت، ما نیز نیازمند بازتعریفِ نقشِ فرهنگ، رواداری و شناختِ تفاوت‌ها در ساختار صلح هستیم.
صلح جاودان، در گروِ گذشت، همدلی و به رسمیت شناختنِ «دیگری» است. صلح، یعنی حرکت از «فلسفه زمینِ کهن» به سوی «فلسفه زمینِ نو»؛ جایی که در آن، امنیتِ بشری، بر پایه همگرایی و توسعه، نه بر پایه تسلیح و تقابل، بنا شود.
در روز جهانی صلح، از تمامی تلاش‌ها و آرمان‌های انسانی برای تحقق صلحی پایدار و همه‌جانبه حمایت می‌کنم و همگان را به تلاش بی‌وقفه در مسیر ساختن جهانی امن‌تر دعوت می‌نمایم.

ادامه مطلب »
“نیویورک، سازمان ملل، اجلاس هشتاد و یکم”

روایتی از نیویورک؛ از اجلاس سازمان ملل تا رؤیای «جهان نو»

مهراب رجبی، پژوهشگر و نویسنده، در آستانه برگزاری هشتاد و یکمین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل، بخشی از خاطرات خود از حضور در شصت‌وهفتمین اجلاس این سازمان در سال ۱۳۹۱ را بازخوانی کرده است.

رجبی که این تجربه را در بخشی از کتاب «مسافر نیویورک» روایت کرده، از انتشار بخش‌های دیگری از این خاطرات در کتاب جدید خود با عنوان «نان و جان؛ دیپلماسی انسانی در مسیر صلح» خبر داده است.

در این روایت، معماری و نظم شهری منهتن، ساختمان سازمان ملل، کتابخانه نیویورک، پارک مرکزی، برادوی و میدان تایمز، بخشی از مشاهدات نویسنده را تشکیل می‌دهند؛ مشاهداتی که از نگاه یک دیپلمات، فراتر از یک سفر شهری و در پیوند با مفهوم گفت‌وگو و صلح روایت شده‌اند.

او از فضای آرام پیرامون ساختمان سازمان ملل و حضور نمادهایی همچون «اسلحه گره‌خورده» و «پسر صلح» یاد می‌کند؛ نشانه‌هایی که به باور او، آرمان صلح و گفت‌وگو را در قلب دیپلماسی جهانی یادآور می‌شوند.

رجبی همچنین در بخشی از خاطرات خود به سفر کوتاه به نیوجرسی، عبور از پل‌های عظیم بر رودخانه هادسون و رسیدن به سواحل اقیانوس اطلس اشاره کرده است.

اما شاید یکی از تأمل‌برانگیزترین بخش‌های این روایت، توجه او به تکرار واژه «نیو» به معنای «جدید» در نام شهرها و مناطق این سرزمین باشد؛ از نیویورک و نیوجرسی گرفته تا نیوآرک و نیوروشل.

او این نام‌ها را یادآور رؤیای مهاجرانی می‌داند که در جست‌وجوی ساختن «جهان نو» به این سرزمین آمدند … .

ادامه مطلب »
پایان زیبای یک گفتگوی عالمانه برای البرز

پس از یک هفته گفت‌وگو، نقد و گاه اختلاف‌نظر میان جمعی از چهره‌های علمی، فرهنگی و رسانه‌ای استان درباره چرایی و چگونگی تدوین دانشنامه البرز، سرانجام با میانجی‌گری پدرانه و خردمندانه دکتر مهراب رجبی، رئیس بنیاد ایران‌شناسی شعبه البرز، این فصل از مناقشه به خیر و آرامش ختم شد.

آنچه در این روزها گذشت، بیش از آنکه حکایت یک اختلاف باشد، روایت دغدغه‌ای مشترک بود؛ دغدغه‌ای برخاسته از عشق به البرز، حساسیت نسبت به هویت و میراث فرهنگی این دیار و نگرانی دلسوزانه درباره اثری که قرار است بخشی از حافظه مکتوب استان و سندی برای شناخت البرز امروز و فردا باشد.

طبیعی است که درباره چنین پروژه مهم و ماندگاری، پرسش و نقد شکل بگیرد. نقد علمی و پرسشگری، نشانه زنده بودن فضای فرهنگی است، نه تهدید آن. آنچه اهمیت دارد، حفظ مرز میان نقد و تخریب و میان اختلاف دیدگاه و تقابل است؛ چراکه فرهنگ زمانی بالنده می‌شود که اختلاف اندیشه، به گفت‌وگو و گفت‌وگو، به هم‌افزایی منتهی شود.

ادامه مطلب »