چندار از روستاهای کهن البرز و اکنون یکی از دو دهستان بزرگ شهر کوهسار است. شهر کوهسار در سال ۱۳۸۴ بر محدودهٔ دو روستای بزرگ چندار و قلعه‌چندار شکل گرفت. قلعه‌چندار نام دیگری — شاید نامی مشهورتر — نیز دارد: قلعهٔ سلیمان‌خانی.
شهر زیبای دیگری که هم‌زمان با کوهسار و در جنوب آن بنیاد نهاده شد، گلسار است، که در حقیقت بخش‌هایی از کردان و سیف‌آبادِ قدیم است. نزدیکی به کرج و تهران، برخورداری از خطوط مواصلاتی و بزرگراه‌های مهم ارتباطی، و جاری بودن رودخانهٔ کردان، موجب ترقی و توسعهٔ شتابان این دو شهر — که هر دو جزو شهرستان ساوجبلاغ‌اند — شده است. کردان، خود یکی از روستاهای دهستان چندار است.
وجه تسمیه
چندار، صورت دگرگون‌شدهٔ «چناردار» به معنای «درخت چنار» است. اقلیم این منطقه برای زیست چنار بسیار مساعد است و وجود چنارستان‌های متعدد، و نیز چنارهای کهنسالی همچون چنارِ برغان، چنارِ تکیه، چنارِ تالیان و چنارِ ورده، تاییدی‌است بر این فرضیه.
در سلسلهٔ جاینام‌های برخوردار از نام گیاه و درخت — گیاه‌جاینام‌شناسیِ ایران — درخت چنار از پرشمارترین جاینام‌هاست که به صورت‌های گوناگون، با شمارگان فراوان آمده است:
چنار، چنارِستان، چنارِدار، چناران، چندار، چنارِبلاغ، چناری، چنارک، چنارِسوخته و مانند آن‌ها.
«دار»، همان درخت است؛ البته «دار» به معنای صاحب و دارنده نیز در عبارات و اصطلاحات فراوانی به کار رفته است:
جاندار، دهدار، وفا‌دار، حساب‌دار، زمین‌دار، سرایدار، کلیددار، …
و نیز در ترکیب با زبان عربی، به فراوانی در فارسی آمده است:
دارِ فانی، دارُالعلم، دارُالفنون، دارُالملک، دارُالقرار، …
«دار» به معنای درخت نیز در جاینام‌شناسی ایران پرشمار است:
داران، دارستان، دارآباد، دارک، داربید، …
و نیز در ترکیب با نام میوه‌ها و درختان:
هورس‌دار، سنجد(ازگیل‌دار)، سماق‌دار، انجیردار، تُودار (توت‌دار)، جوزدار، سرودار، سیب‌دار، دارکلا، دارابگرد.
و همچنین جاینام‌هایی که بن‌مایه درخت در آن‌ها نهفته است، بی‌آنکه «دار» نمایان باشد:
بیدان، کاجان، سروان، هورسان(ارسستان)، توتستان، جوزستان، عنابستان، کاجستان، بیدستان، قلمستان، بلوطستان، تاکستان، راشستان، سروستان…
پسوند مکان‌سازِ زار (جار) عمدتا نه با درخت، که با بوته و گیاه، می‌آید؛ یونجه‌زار، لاله‌زار، تره‌جار…
گفته‌اند که «دارو» نیز — از آن رو که نخست از گیاه و درخت گرفته می‌شده — ریشه در همین نام دارد.
چندار؛ درخت، ریشه، ساقه، برگ، صلح:
خوب است مدام، تکرار کنم که جاینام، حافظهٔ زمین است. آن‌گاه که ساکنان نخستین، دهکده‌ای را «چناردار» نامیدند، در حقیقت پیمانی با طبیعت بستند. پیمانی بر پاسداشت درختی که سایه می‌گسترد، خنکا می‌بخشد و پناه می‌دهد. چنار در فرهنگ ایرانی، سیمای صلح و ماندگاری است — چونان ستونِ میانهٔ خانه‌ای که همه زیر سایه‌اش هم‌سفره می‌شوند. شاید بازخوانی این نام‌ها، ما را به همان پیمان کهن بازگرداند، زندگی مسالمت‌آمیز انسان با طبیعت و با یکدیگر.
دکتر مهراب رجبی، نویسنده، البرز پژوه و رئیس بنیاد ایران‌شناسی شعبه البرزکرج
دوم آبانماه ۱۴۰۵
